چالش های پیش روی فیلم های دینی درگفت وگو با شفقنا/ سینماحقیقت با سوره سینما

چالش های پیش روی فیلم های دینی؛ کثیریان درگفت وگو با شفقنا: نگاه رسمی همین تصویر کلیشه ای و شعاری از دین را از سینما می خواهد
 
شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)- سینمای دینی ایران اگرچه تلاشی قابل تقدیر برای نمایش مفاهیم و مظاهر دینی داشته اما چندان با اقبال مردمی و موفقیت در انتقال پیام مواجه نبوده و در اکثر فیلم هایی با مضامین دینی، گرفتار شدن فیلمساز در کلیشه های رایج را شاهدیم. اما چرا این اتفاق رخ می دهد و کمتر در فیلم های دینی خلاقیت دیده می شود؟ مشکل کجاست؟ خبرنگار شفقنا فیلم دینی «سر به مهر» که به تبلیغ نماز پرداخته و هم اکنون در سینماهای ایران در حال اکران است را موضوعی قرار داده تا با کیوان کثیریان، منتقد و مستندساز، نگاهی به چالش های سینمای دینی در ایران و معضلات فیلم های دینی داشته باشد.
متن گفت وگوی شفقنا با کثیریان را می خوانید:

*سینمای دینی در ایران با چه چالش هایی پیش روست و چرا نمی تواند - با وجود استقبال و حمایت از سوی دستگاه های مختلف دولتی – با اقبال عمومی مواجه شود و در اکثر مواقع گرفتار شعارزدگی می شود؟
کثیریان: دلیل عمده این مساله بی توجهی به ذات مفاهیم دینی و اکتفا به ظواهر است. اتفاقی که در تمامیت جامعه ما تا حدی جاری و رایج است. ذات پرداختن به مفاهیم دینی پتانسیل درغلتیدن به ورطه شعارزدگی را دارد و اگر با ظرافت، در سینمایی کردن و دراماتیزه کردن این مفاهیم تلاش نشود تصویر کردن آن مفاهیم به دام شعار و کلیشه می افتد و شعار و کلیشه هم همیشه در مخاطب، واکنش منفی ایجاد می کند.

*اخیرا فیلم سر به مهر به عنوان فیلمی که ترویج نماز را هدف قرار داده و مضمونی کاملا دینی را در پیش گرفته، اکران شده است اما این فیلم نمی تواند مخاطبان عقل گرای مدرن امروزی را قانع کند و پرسش های متعددی را ایجاد می کند. به اعتقاد شما عمده ترین اشکال این فیلم چیست؟
کثیریان: سر به مهر در کنار امتیازاتی که دارد مثل هر فیلم دیگری واجد نقاط ضعف هم هست. نفس شجاعت در پرداختن به موضوع نماز امتیاز است. تلاش برای تنیدن مفهوم نماز در تاروپود درام از دیگر امتیازات فیلم است. به هرحال این، از اولین تلاش های درست در راه سینمایی کردن مفاهیم دینی است که ایرادهای خودش را هم دارد. پررنگ کردن بهانه نماز خواندن برای دختر از نقاط ضعف فیلم است. افراط در پرداختن به تم محوری شرم و خجالت هم در کلیت، به فیلم لطمه زده است.

*یکی از انتقادات نسل مخاطب این فیلم (سر به مهر) این است که این فیلم هم جایگاه زن را به عنوان یک شخصیت اجتماعی تنزل داده و هم جایگاه نماز را به عنوان نمادی از دینداری چرا که نماز خواندن زن به شکل یک معامله برای یافتن کار و همسر به نمایش درآمده و از یک تحول درونی یا تحول دیدگاه یا یک نیاز به صحبت با خدا و... نمی آید. جایگاه زن داستان زمانی تنزل می یابد که گویی زندگی اش صرفا بر محور یافتن همسر تنظیم شده و هدف دیگری وجود ندارد و برای یافتن یک مرد (مهم نیست چه ویژگی داشته باشد) تن به هر ذلتی می دهد در حالی که در فیلم نشان داده شده زن داستان فوق لیسانس دارد و طبیعیست می تواند موقعیت های متعددی در زمینه کاری پیش رو داشته باشد. نظر شما درباره شخصیت سازی در این فیلم و ضعف های موجود در شخصیت پردازی فیلم های دینی به طور کلی چیست؟
کثیریان: برای بیان سینمایی و دراماتیک یک مفهوم، شما نیاز به یک بهانه داستانی دارید. اگر در سربه مهر بهانه داستانی، معنوی و متعالی می بود، یقینا فیلم کاملا شعار زده می شد و از دست می رفت. اینکه یک انسان با هدف و نیتی کم ارزش بخواهد با خدا معامله کند و در نهایت نه برای معامله که برای خود نماز و ذات آرامش بخش آن نماز بخواند، خط دراماتیک جذابی است. این خط با لحاظ کردن ویژگی های شخصی شخصیت، جذاب تر هم می شود. این مساله اتفاقا نقطه قوت فیلم است، گرچه افراط در پرداختن به ماجرای شوهر خواستن، حرف اصلی را ضعیف کرده است.

*چرا در فیلم های دینی غالبا شعارزدگی مشهود است و فیلمسازان نمی توانند بدون شعاری کردن فیلم هایشان به مفاهیم دینی بپردازند و چرا غالبا در ظاهر دین متوقف می شوند؟ به طور مثال همین فیلم سر به مهر تبلیغ نماز را انتخاب کرده اما به نگاه دین به جایگاه زن هیچ توجهی نداشته یا به غیبت نکردن از دیگران، صداقت و ... چرا ما نمی توانیم فیلم هایی بسازیم که معنویت موجود در دین را به تصویر بکشد و صرفا از ظاهر آن سخن می گوییم؟
کثیریان: پاسخ این پرسش شما را در پرسش نخست دادم. ذات پرداختن به مفاهیم دینی پتانسیل درغلتیدن به ورطه شعارزدگی را دارد.

*چرا سینمای غرب به راحتی می تواند مفاهیمی که می خواهد را با ابتکار و خلاقیت به مخاطب ارائه کند و در امر تبلیغ اینقدر موفق هستند اما سینمای ایران نمی تواند مفاهیمی که با زندگی روزمره مرده عجین شده را با خلاقیت و از بعدی زیباتر که مورد توجه عموم نبوده به نمایش بگذارد؟
کثیریان: سینمای غرب به نظرم محدودیت های بسیار زیاد ما را در پرداختن به دین ندارند. آنها اگر موفقیتشان در این زمینه بیش از ما باشد به دلیل مشخص تر بودن خط قرمزهایشان است. نگاه رسمی در کشور ما همین تصویر کلیشه ای و شعاری از دین را از سینما می خواهد و نگاهی جز این را بر نمی تابد. به همین دلیل سینماگران معتبر  دیگر کمتر وارد این حیطه می شوند. آنها نه می توانند فیلم مورد نظر خودشان را بسازند و نه ساختن فیلم سفارشی و فرمایشی را در شان هنرمند می دانند. سینماگر با هر نگاهی، تنها زمانی که با باورهای خود فیلم بسازد موفق خواهد بود و دستوری و فرمایشی و بخشنامه ای نمی شود فیلم خوب ساخت.

*توصیه شما به فعالان سینمایی که می خواهند درباره مفاهیم دینی فیلم بسازند برای دوری از شعار زدگی و کلیشه های معمول چیست و چگونه می توان نسل جدید مدرنِ پر از سوال امروز را راضی از سالن سینما بدرقه کرد؟
کثیریان: کار ما پیام دادن نیست، من هم  مانند همه مخاطبان سینمای امروز ایران دوست دارم چه در حوزه دینی و چه در دیگر حوزه ها فیلم های خلاقانه ببینم.

لینک در شفقنا 13 دی 92

---------------------

کثیریان در گفت و گو با سوره سینما:
کیفیت فیلم‌های سینما حقیقت غافلگیرکننده است/ ظلم به سینمای مستند

کیوان کثیریان کیفیت فیلم‌ها و مدیریت هفتمین جشنواره سینما حقیقت را بسیار مثبت ارزیابی کرد.

سوره سینما- این روزها منتقدان زیادی در سالن‌های سینما سپیده و سینما فلسطین با اشتیاق به تماشای مستندهای هفتمین جشنواره بین‌المللی سینما حقیقت می‌نشینند کیوان کثیریان از جمله این منتقدان درباره تحلیل خود از کیفیت فیلم‌های این جشنواره به سوره سینما گفت: کیفیت جشنواره امسال بسیار بالاست. سینمای مستند به مراتب از سینمای داستانی جلوتر است. امسال با تغییر مدیریت به صورت محسوس تغییر رویکردها نسبت به انتخاب جنس فیلم‌ها و میزان ممیزی دیده می‌شود و این بسیار مثبت است.

کثیریان گفت: کم کردن ممیزی برای سینمای مستند واقعا ضروری است،وظیفه سینمای مستند ثبت و بیان حقایق است. به سینمای مستند ظلم می‌شود وقتی به لحاظ بودجه، تولید و اکران مورد حمایت قرار نمی‌گیرد. این سینما به شدت تأثیرگذار است. باید فکری به حال اکران و عرضه این نوع از سینما کرد تا مردم عادی هم بتوانند بیننده فیلم‌های مستند باشند، قطعا بسیاری از این فیلم‌ها تماشاگران زیادی را جذب خواهد کرد. خوشبختانه تغییر رویکرد در اعمال ممیزی در سینمای مستند دارد اتفاق می‌افتد. امسال فیلم‌های خوب زیادی در جشنواره دیدم.

کثیریان درباره اینکه پیشرفت فیلمسازان مستند به چه عاملی برمی‌گردد توضیح داد: بسیاری از این مستندسازان دانش‌آموختگان سینما و تحصیل‌کرده این رشته هستند و کار فیلمسازی را بلدند. برخی‌ها هم به صورت تجربی فیلمسازی را یاد گرفته‌اند. با توجه به اینکه از سینمای مستند چندان انتظار تکنیک نمی‌رود دست مستندساز در سوژه‌یابی و ایده‌پردازی بازتر است. همچنین چون بازگشت سرمایه در این سینما مسئله فیلمساز نیست کارگردان با خیال راحت‌ فیلمش را می‌سازد. در سینمای داستانی بحث یک هزینه هنگفت در میان است که باید برگردد به همین دلیل کارگردان در انتخاب سوژه با محدودیت‌هایی روبرو است و باید سراغ داستان‌هایی برود که به بازگشت سرمایه کمک کند. در سینمای مستند با یک دوربین ساده و تکنیک متوسط می‌توان سراغ یک ایده جذاب رفت و فیلمی مؤثر ساخت.

این منتقد درباره نگاه بازی که در مدیریت جشنواره سینما حقیقت وجود دارد گفت: بارزترین نمود این نگاه باز حضور ناصر تقوایی در جشنواره امسال بود. تقوایی پس از سال‌ها در یک جشنواره حاضر شد و به گفتگو با مستندسازان پرداخت. طبیعتا وقتی هنرمندان احساس امنیت کنند و بدانند که قرار نیست با دشمنی مدیران طرف باشند از حضور در فضای عمومی سینما پرهیز نمی‌کنند و با اشتیاق فعالیت خود را ادامه می‌دهند.

وی تأکید کرد: نه تنها هنرمندان بلکه امسال شاهد حضور مردم عادی هم در سینماها بودیم. این مسئله قطعا بی دلیل نیست وقتی مردم سالن‌های شلوغ و پر از شور و هیجان را می‌بینند و از نمایش رایگان فیلم مطلع می‌شوند قطعا این فضا را امتحان می‌کنند و به تماشای فیلم‌ها می‌نشینند.برنامه‌ریزان باید فکری برای عرضه و اکران فیلم‌های مستند کنند. سینماهای مخصوص برای نمایش این فیلم‌ها در نظر گرفته شود و مردم از وجود چنین سینمای تأثیرگذاری مطلع شوند.

کیوان کثیریان در پاسخ به اینکه جشنواره امسال فیلم فجر را چطور پیش‌بینی می‌کند گفت: این مسئله را در ابعاد مختلف باید بررسی کرد. کیفیت فیلم‌ها در حال حاضر مشخص نیست اما به لیست کارگردان‌های متقاضی شرکت در جشنواره که نگاه می‌کنیم با اسم‌های معتبری رو به رو می‌شویم. حضور جوانان که همیشه آماده‌اند تا برگ برنده خود را رو کنند و البته که بارها شاهد درخشش آنها در جشنواره بوده‌ایم، می‌تواند از ویژگی‌های امیدوارکننده جشنواره امسال باشد. با توجه به کلیت موجود و فیلم‌هایی که در گوشه و کنار موفق به دیدن آنها شده‌ام می‌توانم بگویم نسبت به دو سال اخیر با جشنواره بهتری رو به رو هستیم. باید ببینیم عملکرد دوستان در دیگر حوزه‌ها چطور است مثلا نظم و انضباطی که سالهاست در جشنواره شاهدش نیستیم آیا برقرار خواهد شد یا میزان ممیزی‌ها به چه صورت خواهد بود.

لینک سوره سینما ۲۵  آذر ۱۳۹۲

/ 1 نظر / 4 بازدید
الهه

سلام جناب کثیریان.آیا امسال هم شرایط به گونه ای هست که بقیه هم بتونن در مراسم جشن منتقدین شرکت کنند.